قرار داد آتی زعفران کاران به زبان ساده

قرارداد آتی، قراردادی است که بر اساس آن خریدار متعهد به خرید کالا و فروشنده متعهد به فروش و تحویل کالا بر اساس یک قیمت مشخص و در یک زمان مشخصی در آینده می‌باشد.

تهران -اقتصاد برتر – 20 خرداد 97

قرارداد آتی، قراردادی است که بر اساس آن خریدار متعهد به خرید کالا و فروشنده متعهد به فروش و تحویل کالا بر اساس یک قیمت مشخص و در یک زمان مشخصی در آینده می‌باشد.

یکی از ویژگی‌های قراردادهای آتی پوشش ریسک نوسانات قیمتی می‌باشد که نحوه کارکرد آن را در زیر توضیح خواهیم داد؛

فرض کنید کشاورزی قصد دارد تا برای سال آینده ۵۰ کیلوگرم زعفران تولید نماید. برای فروش محصول در زمان برداشت دو حالت متصور است؛ حالت اول اینکه کشاورز زعفران خود را پرورش داده و در زمان برداشت به هر قیمتی که محصول را از وی خریدند به فروش برساند یا می‌تواند به قیمتی که در حال حاضر در نظر دارد، محصول خود را در آینده بفروشد. حالت دوم این امکان را به کشاورز می‌دهد تا قیمت فروش محصول خود را از حالا برای آینده تعیین کند. سوالی که در اینجا مطرح می‌شود این است که کشاورز از کجا مطمئن خواهد بود تا در زمان برداشت محصول، زعفران را به قیمتی که مد نظر دارد از وی خریداری کنند؟

راه حل:

کشاورز می‌تواند با ورود به قرارداد آتی زعفران، محصول خود را به قیمتی که مد نظر دارد در آینده به فروش برساند و با این کار ریسک کاهش قیمت در زمان برداشت محصول را از بین ببرد. از سوی دیگر در نظر بگیرید یک شرکت تولید کننده داروهای گیاهی برای تولید محصولات خود نیاز به زعفران دارد. با در نظر گرفتن این نکته که ممکن است قیمت زعفران در آینده افزایش یابد این تولید کننده نیز با خرید قرارداد آتی زعفران می‌تواند هزینه‌های تولید خود را کنترل کند و قیمت خرید زعفران را از حالا برای آینده تعیین نماید و ریسک افزایش قیمت محصول را از بین ببرد.

آیا فروش آتی همان فروش سلف است؟

با توجه به راه اندازی نخستین بازار آتی زعفران جهان در بزرگترین کشور تولید کننده زعفران یعنی ایران که طی مراسمی در روز چهارشنبه دوم خرداد ۱۳۹۷ در بورس کالای ایران انجام  شد، سوالات زیادی از سوی مخاطبان و به ویژه زعفران کاران و تجار زعفران مطرح می شود.

یکی از سوالات متداول این است که آیا فروش آتی همان فروش سلف است؟ در حال حاضر معمولا کشاورزان تمام یا بخشی از محصول خود را به صورت سلف به خریداران می فروشند و در قبال آن تمام یا بخشی از وجه محصول خود را دریافت می کنند. آیا بازار آتی نیز همین کارکرد را دارد؟

در پاسخ ابتدا باید تاکید کرد که در بازار آتی، بورس کالا هیچ معامله ای انجام نمی دهد و تنها بستر را برای معاملات اشخاص با یکدیگر فراهم می سازد.

در بازار آتی نیز به مانند بازار سلف امکان معامله از قبل با قیمت توافقی وجود دارد. اما در بازار آتی هر دو طرف متعهد به انجام معامله ای در آینده هستند که هم وجه و هم کالا در آینده مبادله خواهد شد و بر خلاف معاملات سلف اکنون دارنده زعفران پولی دریافت نمی کند. نکته مهم این است که با توجه به اینکه اکنون کشاورز پولی دریافت نمی کند بنابراین دلیلی ندارد که قیمت زعفران نسبت به قیمت روز کمتر تعیین شود چرا که عملاً خریدار پولی نمی پردازد و مجبور نیست تا برای تامین وجه خرید خود، مثلا تامین مالی کند و از بانک یا از بازار وام بگیرد. بنابراین قیمت تعیین شده در معاملات آتی، برخلاف معاملات سلف، کمتر از معاملات نقدی نیست بلکه معمولا به اندازه سود بانکی پول محصول مورد معامله، بیشتر از معاملات نقدی قیمت روز است.

از این رو کشاورزانی که نیاز مبرم به دریافت وجه بخشی از محصول خود در زمان حال دارند میتوانند در صورت نیاز همان بخش خاص محصول خود را به صورت سلف بفروشند و بقیه محصول خود را در بازار آتی به فروش برسانند و در زمان برداشت محصول نیز نسبت به برداشت محصول و تحویل آن به خریدار اقدام نمایند. بسیار ضروری و لازم است که کشاورزان دقت نمایند که در این معاملات چنانچه قیمت محصول در بازار بالا برود باید آنان مقدار افزایش قیمت را روزانه نقدا به خریدار پرداخت نماید که این از تفاوت های مهم بازار آتی با بازار سلف است.

در بازار آتی هم خریدار و هم فروشنده باید ۱۰% ارزش معامله را در حسابی که با عنوان “حساب در اختیار بورس” و به نام خود افتتاح می کنند تودیع نمایند تا تضمین پایبندی آنان به معامله باشد. در صورتی که قیمت رشد نماید فروشنده باید حساب خود را به میزان رشد قیمت شارژ نماید و در صورتی که قیمت کاهش یابد نیز خریدار باید میزان کاهش قیمت را به حساب در اختیار بورس خود واریز نماید. به واقع انجام معاملات آتی مشابه انجام معاملات نقدی واقعی است لیکن بجای تبادل تمامی وجه و کالا، بخشی از وجه معامله با عنوان “وجه تضمین” در حساب در اختیار بورس تودیع می شود تا ضمانت انجام معامله به قیمت مذکور باشد و هر روز با بالا و پایین شدن قیمت ها، افراد سود و زیان خود را از طریق همین حساب تسویه می نمایند.

در بازار آتی در صورت کاهش قیمت ها، کشاورز می تواند میزان عدم النفع خود را تا زمان برداشت از خریداران توسط اتاق پایاپای بورس و در حساب شخصی خود دریافت نماید لیکن در صورت رشد قیمت باید این مبلغ را به خریدار بپردازد لیکن در زمان سررسید (موعد مبادله وجه و محصول زعفران) معامله با قیمت همان روز انجام می شود با این تفاوت که قبلا سود و زیان طرفین تسویه شده است.

آشنایی با موقعیت تعهد خرید و فروش در قرارداد آتی زعفران

همانطور که پیشتر اشاره شد قرارداد آتی، قراردادی است که فروشنده بر اساس آن متعهد می شود در سررسید معین، مقدار معینی از کالای مشخص را به قیمتی که الان تعیین می‌کنند، بفروشد و در مقابل طرف دیگر(خریدار) قرارداد متعهد می شود آن کالا را با آن مشخصات خریداری کند.

اصطلاحا گفته می‌شود کسی که در بورس ، قرارداد آتی را می‌خرد و خود را متعهد به خرید دارایی پایه در تاریخ معین می‌نماید، موقعیت تعهدی خرید اختیار نموده‌است و کسی که در بورس، قرارداد آتی را می‌فروشد و خود را متعهد به فروش دارایی پایه در تاریخ معین می‌نماید، موقعیت تعهدی فروش اختیار نموده‌است.

قراردادهای آتی زعفران چه مزایایی دارد؟

سرمایه‌گذار می‌تواند، با ورود به قرارداد آتی، دارایی خود را به قیمتی مشخص در آینده به فروش رساند.

با راه اندازی قراردادهای آتی زعفران، نوسانات بازار، تاثیری بر قیمت دارایی خریداری شده، نخواهد داشت و سرمایه‌گذار این دارایی را در زمان آینده، با قیمتی مشخص، به فروش خواهد رساند.

معافیت مالیاتی

با توجه به تبصره ۱ ماده ۷ قانون توسعه ابزارهای مالی، معاملات قراردادهای آتی در بورس کالای ایران مشمول معافیت مالیاتی می باشد.

اهرم مالی

یکی از مهمترین مزایای قرارداد آتی برای سرمایه گذاران در مقایسه با بازار نقدی وجود اهرم مالی است. معاملات قراردادهای آتی دربرگیرنده ریسک بالایی بوده و به معامله‌گران فرصت به دست آوردن سود زیادی را می‌دهد. بدین معنی که سرمایه گذار با اندکی سرمایه قادر است دارائی زیادی را تحت کنترل خود درآورد و با پرداخت مبلغ ناچیزی از کل ارزش یک کالا وارد یک قرارداد آتی می شود.

تضمین معاملات توسط اتاق پایاپای بورس

اتاق پایاپای هر بورس نقش مهمی را جهت تضمین عملکرد مالی قراردادهای آتی معامله شده ایفا می‌کند و به عنوان پشتوانه قابل اطمینان برای طرفین معامله می‌باشد.

نقدشوندگی بالای معاملات

در قراردادهای آتی برای اینکه سرمایه‌گذار قادر به فروش قرارداد آتی باشد، نیاز به مالکیت آن ندارد و با عمل پیش فروش می‌تواند یک قرارداد آتی را در بازار بفروشد و در صورت نیاز به تحویل، آن را از بازار نقدی تهیه نماید که این امر میزان نقدشوندگی معاملات را تا حد بسیار زیادی افزایش می‌دهد.

کشف نرخ عادلانه

در این بازار تقابل عرضه و تقاضا منجر به کشف قیمت می‌شود همچنین به دلیل حجم بالای معاملات قیمت‌ها عادلانه و شفاف می‌باشد.

قرارداد آتی زعفران چه مشخصاتی دارد؟

هر قرارداد آتی که بر روی یک دارایی راه‌اندازی می‌شود، دارای مشخصاتی بوده که حاوی اطلاعات مهم در خصوص قراردادی است که افراد اقدام به معامله آن می‌کنند. در واقع ویژگی های اصلی قرارداد آتی مد نظر را بیان می‌کند.

هر مشخصات قرارداد آتی شامل مواردی از قبیل؛ نوع دارایی پایه و استاندارد کالا، اندازه قرارداد آتی، ماه قرارداد آتی، وجه تضمین اولیه، حد نوسان قیمت روزانه، دوره و ساعت معاملات، کارمزد معاملات و …. است. در زیر به بررسی برخی از مهمترین موارد مشخصات قرارداد می‌پردازیم؛

دارایی پایه: اصطلاحا در قراردادهای آتی، کالا یا دارایی که قرارداد بر روی آن منتشر می‌شود را دارایی پایه می‌گویند. در قراردادهای آتی زعفران، زعفران رشته‌ای بریده ممتاز(نگین) دارایی پایه می‌باشد. در واقع تمامی افرادی که معاملات آتی زعفران در بورس کالای ایران انجام می‌دهند این نوع خاص از زعفران را معامله می‌کنند.

اندازه قرارداد: هر قرارداد آتی نشان دهنده حجم معینی از کالای مورد مبادله می‌باشد. به طور مثال اگر در قراردادهای آتی زعفران اندازه هر قرارداد معادل ۱۰۰ گرم باشد، یعنی فرد با خرید یک قرارداد آتی زعفران اقدام به خرید ۱۰۰ گرم زعفران نموده‌است.

ساعت معاملاتی: ساعات معامله قراردادهای آتی زعفران در روزهای شنبه تا چهارشنبه از ساعت ۱۲:۳۰ الی ۱۵:۳۰ خواهد بود.

ماه قرارداد: ماهی است که در آن قرارداد آتی زعفران سررسید می‌شود. به طور مثال اگر در تاریخ ۱۳۹۷.۰۲.۰۱ قرارداد آتی زعفران با سررسید ۲۴ تیر ماه ۹۷ راه‌اندازی شود. یعنی از اول اردیبهشت ماه تا ۲۴ تیر ماه ۹۷ امکان انجام معامله بر روی این نماد وجود خواهد داشت.

قیمت تسویه روزانه: قیمتی است که روزانه جهت به روز رسانی حساب‌ها توسط بورس محاسبه و اعلام می‌گردد. و بر اساس این قیمت تسویه سود و زیان معاملات مشتری محاسبه و به حساب وی واریز می‌گردد.

حد نوسان قیمت روزانه: در معاملات آتی زعفران در هر روز معاملاتی نسبت به روز معاملاتی قبل حداکثر تا ( مثبت یا منفی ۳ درصد) با توجه به قیمت تسویه روز قبل امکان تغییر قیمت وجود خواهد داشت.
وجه تضمین اولیه: درصدی از ارزش قرارداد است که جهت تضمین ایفای تعهدات مشتریان برای ایجاد یک موقعیت تعهدی اخذ می‌گردد. به طور مثال اگر وجه تضمین اولیه قراردادهای آتی زعفران، معادل ۱۰ درصد ارزش یک قرارداد باشد یعنی فرد A برای خرید یک قرارداد آتی باید حدود ۵۰ هزار تومان به عنوان وجه تضمین اولیه در حساب خود داشته باشد و این مقدار همان موجودی اولیه او برای شروع معاملات خواهد بود.

فرآیند انجام معاملات آتی و نحوه محاسبه سود و زیان مشتری

پس از صدور کد معاملاتی توسط بورس که در ادامه توضیح داده خواهد شد، مشتری مجاز به انجام فعالیت در بازار قراردادهای آتی می‌باشد که فرآیند انجام معاملات در قراردادهای آتی به صورت زیر است:

واریز وجه تضمین اولیه به حساب عملیاتی

ارائه سفارش خرید و یا فروش به کارگزار مربوطه و اتخاذ موقعیت تعهدی خرید یا فروش در بازار معاملات آتی
انجام معاملات روزانه بر روی موقعیت‌های معاملاتی اخذ شده به نحوی که مشتری می‌تواند تا زمان سررسید قرارداد به دفعات، کالا را خرید و فروش کرده و با توجه به نرخ‌های روز از سود مورد نظر بهره مند شود.
لازم به ذکر است در پایان هر روز معاملاتی پس از محاسبه قیمت تسویه روزانه، عملیات به روز رسانی حساب‌ها انجام می‌شود. بدین معنی که تفاوت قیمت تعهد شده در قرارداد آتی با قیمت تسویه روزانه محاسبه شده و متناسب با اندازه قرارداد، توسط اتاق پایاپای به حساب عملیاتی مشتری در صورت سود، واریز یا در صورت زیان از آن حساب کسر می‌شود.

مثال:

یک مشتری یک قرارداد آتی زعفران به قیمت هر گرم ۶۰۰۰ تومان خریداری می‌کند نحوه محاسبه سود و زیان او در طی سه روز بعدی به صورت زیر می‌باشد( اندازه قرارداد آتی زعفران ۱۰۰ گرم می‌باشد و برای سادگی کارمزد معاملات صفر فرض شده‌است)؛

محاسبات سود و زیان

شرایط اخذ کد معاملاتی قرادادهای آتی

مراجعه به یکی از کارگزاران دارای مجوز معاملاتی قراردادهای آتی در بورس کالا
ارائه مدارک هویتی
شرکت در آزمون احراز صلاحیت متقاضیان دریافت کد معاملاتی قراردادهای آتی و ارائه پرینت نتیجه قبولی در آزمون به کارگزار مربوطه
تکمیل و امضای فرم‌های درخواست کد، اقرارنامه و بیانیه ریسک معاملات قراردادهای آتی و معرفی اطلاعات حسابهای بانکی مشتری به همراه سایر مدارک موردنیاز
تایید مدارک مذکور توسط کارگزار و ارائه آن به بورس کالا
در نهایت مدارک مذکور توسط بورس کالا و صدور کد معاملاتی برای مشتری بررسی می شود.

منظور از اهرم مالی در قراردادهای آتی زعفران چیست؟

یکی از مهمترین مزایای قرارداد آتی برای سرمایه‌گذاران در مقایسه با بازار نقدی وجود اهرم مالی است.

معاملات قراردادهای آتی دربرگیرنده ریسک بالایی بوده و به معامله‌گران فرصت به دست آوردن سود زیادی را می‌دهد. بدین معنی که سرمایه گذار با اندکی سرمایه قادر است دارائی زیادی را تحت کنترل خود درآورده و با پرداخت مبلغ ناچیزی از کل ارزش یک کالا وارد یک قرارداد آتی می شود.

فرض کنید ۶۰ هزار تومان پول دارید، در حال حاضر قیمت هر گرم زعفران در بازار نقدی ۶۰۰۰ تومان می‌باشد در نتیجه شما می‌توانید با پول خود ۱۰ گرم زعفران از بازار نقدی تهیه نمایید. از طرفی در حال حاضر قرارداد آتی زعفران با سررسید تیر ۹۷ با وجه تضمین اولیه آن ۶۰ هزار تومان و اندازه هر قرارداد ۱۰۰ گرم قابل معامله می‌باشد. در این صورت شما با پول خود، می‌توانید با خرید یک قرارداد آتی زعفران، ۱۰۰ گرم زعفران را تحت کنترل خود درآوردید. همچنین اگر در پایان روز معاملاتی که شما اقدام به خرید قرارداد آتی زعفران نموده‌اید، قیمت تسویه نسبت به روز قبل ۶۰ تومان افزایش یابد. با در نظر گرفتن اینکه اندازه قرارداد ۱۰۰ گرم می‌باشد، کل سود شما ۶۰۰۰ تومان خواهد بود.

عوامل موثر بر قیمت زعفران

ایران بزرگترین تولید کننده زعفران در جهان بوده و علاوه بر آن بخش عمده محصول زعفران ایران صادر می گردد. بنابراین با در نظر گرفتن این موضوع مهمترین عوامل موثر بر قیمت زعفران را می‌توان به ترتیب زیر دسته بندی نمود:

– نوسانات نرخ ارز

– تقاضای جهانی و داخلی زعفران

– عرضه زعفران

– قوانین و مقررات

– تعرفه های گمرکی کشورهای وارد کننده زعفران

– میزان عرضه کشورهای رقیب در بازار

نوسانات نرخ ارز

ایران با تولید بیش از ۹۰ درصد از زعفران جهان، تولیدکننده برتر این محصول می باشد و علاوه بر آن بخش عمده محصول زعفران ایران صادر می‌گردد (مطابق آمار اتاق بازرگانی در سال ۹۶میزان کل صادرات زعفران کشور ۲۰۷ تن به ارزش ۲۹۰ میلیون دلار بوده است.) لذا هر گونه نوسان نرخ ارز در کشور، قیمت این کالا را تحت تاثیر قرار خواهد داد. همچنین نوسانات نرخ ارز در بلند مدت اثرات مثبتی بر تقاضای صادرات ایران داشته‌است؛ مطالعات انجام شده نشان می دهد که نرخ ارز در مقایسه با سایر متغیرها، بیشترین تاثیر را بر قیمت های صادراتی زعفران داشته است.

تقاضای جهانی و داخلی زعفران

با توجه به اینکه تقریباً ۸۰ درصد زعفران صادر می گردد از این رو بدیهی است تغیرات نرخ ارز، هزینه حمل و نقل هوایی که عمده محصول بدین وسیله صادر می گردد، سیاست های تعرفه ای کشورهای واردکننده و تحولات مربوط به صنایع مرتبط با زعفران در این کشورها به عنوان بخشی از عوامل تعیین کننده قیمت های صادراتی بر میزان تقاضای آنها برای صادرات زعفران تأثیر گذار خواهد بود.

از طرفی دیگر با توجه به اینکه زعفران در بسیاری از کشورها به عنوان یک کالای لوکس در نظر گرفته می شود بنابراین در صورت وقوع بحران های جهانی و کاهش قدرت خرید مصرف کنندگان خارجی، تقاضا برای این محصول و قیمت آن تحت تاثیر قرار خواهد گرفت.

عوامل موثر بر عرضه زعفران

* شرایط جوی

شرایط جوی و آب و هوایی یکی از عوامل مؤثر بر قیمت زعفران در بازار می باشد. پیاز زعفران به سرما حساس است و از اینرو در صورت برودت هوا، یخ زدگی و یا سرمازدگی با توجه به صدمه دیدن پیاز زعفران، میزان عرضه این محصول در بازار کاهش یافته و در نتیجه قیمت آن در بازار افزایش خواهد یافت.

علاوه بر این وقوع خشکسالی نیز علی رغم اینکه زعفران به آب کمی نیاز دارد، در پاره ای از موارد به کاهش عرضه و در نتیجه افزایش قیمت محصول منجر گردیده است.

* یارانه ها و بیمه های کشاورزی

فعالیت های کشاورزی به دلیل متغیر بودن شرایط جوی و محیطی، فعالیتی همراه با ریسک محسوب شده و همواره تولید کنندگان با خسارات ناشی از حوادث قهری و بلایای طبیعی رو به رو هستند که موجب می شود همواره نگران عملکرد اقتصادی و بازپرداخت هزینه‌های مختلف باشند.

بیمه محصولات کشاورزی کمک می کند تا کشاورزان برنامه های مدیریتی و استراتژی های پایدارتری را برای کاهش ریسک به کار ببرند. این امر موجب ایجاد امنیت تولید و سرمایه‌گذاری در بخش کشاورزی می شود.

* قیمت زمین و دسترسی به آب

این گیاه تنها دوبار در سال اول آبان‌ماه (قبل از محصول‌دهی) و اوایل آذرماه (در پایان محصول‌دهی) به آب نیاز دارد و تا بهار، آب باران و برف برای آن کافی است. هر چه قیمت زمینی که زعفران در آن کشت می شود بالاتر باشد، قیمت محصول زعفران هم بالاتر خواهد بود.

* نهاده های کشاورزی

قیمت نهاده های کشاورزی مانند انواع کودهای شیمیائی و حیوانی، مواد دفع و کنترل آفات، ماشین آلات کشاورزی و نیروی کار در قیمت این محصول و در نتیجه عرضه آن موثر است. به رغم سختی کار برداشت زعفران، با وجود پیشرفتهای زیاد تکنولوژی، محصول زعفران هنوز در تمامی ابعاد به صورت سنتی اداره می شود. کاشت، داشت، برداشت و حتی روش خشک کنی محصول زعفران نیز سنتی است که این امر موجب بروز مشکلات فراوانی برای تولید و عرضه این محصول میباشد. هر چند تولید زعفران نیاز به ماشین آلات سنگین ندارد، اما استفاده از ماشین آلات سبک کشاورزی و ابزارهای مدرن خشک کردن و بسته بندی در مزارع زعفران، با توجه به اهمیتی که این محصول در تجارت خارجی ایران و کسب درآمد ارزی و نیز افزایش درآمد کشاورزان دارد، امری اجتناب ناپذیر به نظر می رسد.

* قوانین و مقررات بازار

به طور کلی سیاست های گمرکی، صادراتی، جوایز صادراتی، خرید تضمینی و حتی مالیاتی نیز در برهه هایی از زمان بر بازار زعفران تأثیر گذاشته است.

* تعرفه های گمرکی کشورهای وارد کننده زعفران

با توجه به اینکه بخش اعظم زعفران ایران صادر می گردد از اینرو نرخ تعرفه های وارداتی کشورهای مقصد تأثیر زیادی بر قیمت زعفران و صادرات آن خواهد داشت.

* میزان عرضه کشورهای رقیب در بازار

علی رغم اینکه ایران تولیدکننده و صادرکننده اصلی بازار زعفران در جهان است اما با توجه به سودآوری مناسب این محصول، کشورهای دیگری که در این حوزه فعالیت دارند سیاست گذاری و سرمایه گذاری قابل توجهی جهت افزایش سهم خود در بازار جهانی این محصول انجام داده اند. این موضوع نه تنها جایگاه ایران در بازار را با چالش مواجه خواهد نمود بلکه با توجه به افزایش عرضه این محصول به نوسانات احتمالی در قیمت آن دامن خواهد زد.

*imereport

پاسخ دادن