راه اندازی شیوه جدید قراردادها در بورس کالا

فعالان بورسی این روزها خود را برای انجام معاملات جدید و طلایی آماده می کنند. به گفته مسئولان بورس کالا، به زودی قراردادهای موسوم به اختیار معامله (آپشن) سکه طلا راه‌اندازی می‌شود؛ رویدادی که به پیش‌بینی کارشناسان با استقبال گرم مردم و بورس بازان مواجه خواهد شد.

اما به‌راستی «قرارداد اختیار معامله سکه طلا» چه نوع معاملاتی است؟ و این دادوستد چگونه و در کجا صورت می‌گیرد؟

آشنایی با بازار سکه طلا

در ایران تنها طلای استاندارد مورد تائید مراجع قانونی و فعالان بازار، سکه طلا اعم از امامی و بهار آزادی است که توسط بانک مرکزی ضرب می‌شود. متاسفانه هیچ گونه طلای استاندارد دیگری در کشور از قبیل انواع شمش های طلا که در سایر کشورهای جهان مرسوم است در کشور ما وجود ندارد. به همین دلیل دارایی پایه قرارداد اختیار معامله طلا، تمام سکه طلای امامی ضرب شده توسط بانک مرکزی است.

به‌دلیل اینکه آخرین سال ضرب سکه توسط بانک مرکزی و همچنین بیشترین حجم سکه ضرب شده و وارد شده به بازار توسط این بانک همین نوع سکه است، دارایی پایه قرارداد اختیار معامله طلا، تمام سکه امامی ضرب سال ۸۶ در نظر گرفته شده است. البته دارایی پایه قراردادهای آتی سکه طلای بورس کالای ایران نیز همین سکه بوده که خود دلیل دیگری برای انتخاب این نوع سکه است.

همچنین در بازار نقدی نیز تنها قیمت این نوع سکه توسط مراجع مختلف اعلام می‌شود. به عبارت دیگر تمامی معاملات بر اساس همین سکه قیمت گذاری می‌شود، به طوری که قیمت سایر سکه‌های طلا از قبیل بهار آزادی و غیره بر اساس قیمت سکه امامی ضرب ۸۶ تعیین می‌شود.

بازار نقدی تمام سکه امامی بیشترین حجم معاملات را در بین انواع سکه از قبیل نیم سکه، ربع سکه و سکه گرمی داراست. همچنین نوسان قیمت سکه امامی (تمام سکه) بیشتر از سایر انواع سکه است. همین موضوع باعث می شود که حباب قیمتی سکه تمام امامی نسبت به نیم سکه، ربع سکه و سکه گرمی به مراتب کمتر باشد. بنابراین سکه تمام جذابیت بیشتری برای فعالان بازار دارد.

اندازه قرارداد

مهم ترین نکته ای که در تعیین اندازه قرارداد باید به آن توجه شود، این است که حجم قرارداد به نحوی تعیین شود که بیشترین تعداد سرمایه گذار با توجه به قدرت خریدشان توان ورود به بازار این قرارداد را داشته باشند. در اینجا منظور از قدرت خرید در واقع توان افراد برای پرداخت مقدار ارزش قرارداد و در صورت لزوم وجه تضمین اولیه هر قرارداد است. پس مقدار وجه تضمین قراردادها  نیز در تعیین اندازه قرارداد نقش دارد.

از آنجایی که معاملات اختیار برای اولین بار در کشور در بورس کالای ایران در حال راه اندازی است و بسیاری از فعالان شاید آشنایی با این ابزار مشتقه نداشته باشند و همچنین تجربه معاملاتی این ابزار در کشور وجود ندارد، بهتر است اندازه قرارداد تا حد امکان کم باشد تا ریسک افرادی که وارد بازار می شوند تا حد زیادی کاهش یابد.

هرچند بزرگ بودن اندازه قرارداد مزایایی از قبیل کاهش هزینه‌های معاملاتی را در بردارد، ولی به دلیل نوپا بودن اختیار معامله در کشور، لازم است ابتدا تا حد ممکن ریسک معاملات کاهش یابد تا آشنایی و تجربه معاملاتی برای فعالان ایجاد شود و سپس قراردادهای جدید در اندازه های بزرگتر پذیرش شوند.

بنابراین اندازه هر قرارداد اختیار معامله، یک سکه تمام طلای امامی در نظر گرفته می شود. این موضوع باعث می شود که افراد برای ورود با اعتماد بیشتر و ریسک کمتری وارد معاملات شوند و در نتیجه معاملات در ابتدا از رونق نسبی برخوردار باشد.

واحد قیمت

با توجه به نحوه اعلام قیمت ها در بازار نقدی معاملات سکه و نیز معاملات قراردادهای آتی بورس کالا، واحد اعلام قیمت ریال به ازای یک سکه امامی خواهد بود. زیرا اعلام قیمت ها در بازار نقدی نیز بر مبنای یک سکه امامی است. البته از آنجایی که اندازه هر قرارداد نیز یک سکه است، قیمت های کشف شده در بازار نشان دهنده قیمت یک قرارداد اختیار معامله خواهد بود.

حداقل تغییر قیمت هر سفارش

با توجه به اینکه اندازه هر قرارداد یک سکه است و همچنین واحد قیمت معاملات ریال به ازای هر سکه است، حداقل تغییر قیمت(Tick size) یک ریال در نظر گرفته می‌شود.

از آنجایی که قرارداد اختیار معامله و آتی هر دو ابزار پوشش ریسک هستند و از هر کدام برای پوشش ریسک معاملات دیگری می‌توان استفاده کرد، ماه‌های قرارداد اختیار نیز همانند ماه‌های قرارداد آتی سکه طلا خواهد بود.

در واقع بسیاری از فعالان قراردادهای آتی برای اینکه بتوانند معاملات خود را از طریق اختیار پوشش دهند باید ماه های سررسید هر دو قرارداد یکسان باشد. این موضوع برای فعالان احتمالی اختیار معامله نیز صادق است، زیرا آنها نیز برای پوشش معاملات خود می توانند از قراردادهای آتی هم ماه استفاده کنند.

دامنه تغییرات قیمتی روزانه

در معاملات اختیار برخلاف معاملات آتی، نیاز به تعیین دامنه نوسان قیمت نیست زیرا قیمت کشف برای اختیار معامله نشان دهنده قیمت قرارداد اختیار معامله است نه دارایی پایه قرارداد.

در مورد قراردادهای آتی، قیمت کشف شده در معاملات قیمت دارایی پایه است که باید طرفین در سررسید بر اساس آن معامله خود را تسویه نمایند، اما در قرارداد اختیار معامله قیمت اعمال قرارداد از قبل مشخص شده و قابل تغییر نیست. در واقع خریدار بر اساس قیمت اعمال تعیین شده، قرارداد اختیار را قیمت گذاری و خریداری می کند و در سررسید حق اعمال برای وی محفوظ است. بنابراین نیازی به تعیین دامنه نوسان قیمت وجود ندارد. در تمامی بورس های سایر کشورها نیز به همین صورت عمل شده است.

سقف مجاز موقعیت های معاملاتی باز

سقف مجاز موقعیت های معاملاتی باز برای خریدار همانند قراردادهای آتی تعیین شده است. از آنجایی که در قراردادهای آتی سقف مجاز در هر نماد معاملاتی ۲۵۰ قرارداد است و با توجه به اینکه حجم هر قرارداد ۱۰ سکه است پس سقف مجاز در هر نماد آتی سکه ۲ هزار و ۵۰۰ سکه است. همانطور که بیان شد اندازه هر قرارداد اختیار یک سکه طلا در نظر گرفته شده بنابراین سقف موقعیت های باز در هر نماد ۲ هزار و ۵۰۰ سکه تعیین می شود.

فواصل قیمت اعمال

هدف از تعیین فواصل قیمت اعمال این است که در صورت نوسان قیمت دارایی پایه، قراردادهای اختیار جدید با قیمت اعمال مختلف ایجاد شود. در صورتی که فواصل اعمال بسیار بالا باشد نمادهای معاملاتی خیلی محدود خواهد شد و ریسک قراردادها به شدت افزایش می یابد، بنابراین جذابیت معاملات به شدت کاهش خواهد یافت. در صورتی که فواصل اعمال کم باشد این موضوع باعث تعدد بسیار زیاد نمادهای معاملاتی خواهد شد که خود منجر به سردرگمی فعالان بازار خواهد شد و باز از جذابیت معاملات کاسته می شود.

براساس بررسی های آماری انجام شده روی قیمت سکه و نوسانات آن مشاهده شد که قیمت سکه در طول یک ماه حداقل به میزان ۲ درصد نوسان، اعم از صعودی و نزولی خواهد داشت.

با توجه به قیمت فعلی سکه (حدود یک میلیون و ۱۳۰هزار تومان) یعنی در ماه حداقل ۲۳ هزار تومان نوسان قیمتی صعودی یا نزولی برای آن وجود دارد. با توجه به این موضوع و همچنین این نکته که معاملات اختیار در ایران برای اولین بار در حال راه اندازی و باید تا حد ممکن از سردرگمی فعالان بازار در این معاملات کاسته شود و جذابیت کافی نیز ایجاد شود؛ فواصل قیمت اعمال ۲۵ هزار تومان در نظر گرفته شده است. با این فاصله اعمال می توان مطمئن بود که در هر ماه حداقل یک نماد معاملاتی جدید در تمامی سررسیدهای بازار ایجاد و بازار از پویایی لازم برخوردار خواهد شد. اما کارشناسان درباره راه اندازی این نوع قراردادها چه نظری دارند؟

پیش‌بینی طلایی

«قاسم محسنی» عضو شورای عالی بورس در این باره می گوید: راه‌اندازی قرارداد اختیار معامله سکه طلا با موفقیت و استقبال مواجه خواهد شد.

محسنی در خصوص راه‌اندازی معاملات قراردادهای آپشن می‌افزاید: از اهداف مهم بورس کالا، توسعه و پیشی گرفتن حجم معاملات اوراق مشتقه از معاملات نقدی و فیزیکی است تا این بورس، مطابق با استانداردهای بین‌المللی، سرویس‌های مورد نیاز فعالان اقتصادی را ارائه دهد؛ از این رو قرار است قرارداد اختیار معامله در کنار سایر ابزارهای مالی بازار سرمایه به زودی در بورس کالا راه‌اندازی شود.

عضو شورایعالی بورس با بیان اینکه تاکنون استقبال خوبی از اوراق مشتقه‌ای که روی سکه طلا تعریف شده، صورت گرفته، ادامه می‌دهد: البته برای رونق ابزارهای مالی جدید در بازار سرمایه، باید فرهنگ سازی مناسب بین فعالان کالاها صورت بگیرد تا آنها با ابزارها و کاربردهای آن آشنا شوند؛ در این بین وجود بازار آتی سکه کمک زیادی به رونق بازار آپشن سکه می‌کند تا پس از رونق معاملات مشتقه سکه، ابزارهای مالی بر پایه سایر کالاها نیز راه‌اندازی شود.

وی با بیان اینکه قراردادهای اختیار معامله،  یکی از ابزارهای مهم پوشش ریسک در بازارهای مالی دنیاست، می گوید: باید علاوه بر سکه طلا روی انواع کالاهایی که امکان استانداردشدن دارند همچون محصولات فلزی، پتروشیمی و برخی از کالاهای کشاورزی، ابزارهایی همچون قرارداد آتی و اختیار معامله تعریف شود که این موارد در دستور کار بورس کالا قرار دارد.

پاسخ دادن